richardengelfriet.nl

Home » Managementmythes » Pas op voor de complexiteitsbrigade!

Pas op voor de complexiteitsbrigade!

Pas op voor mensen die zeggen dat de wereld steeds complexer wordt. Wie roept dat de wereld steeds complexer wordt, verkondigt een falsificeerbaar standpunt dat een beroep doet op valse nostalgie en ook nog eens om de hete brij heen draait. Tijd voor een eenvoudige tegenaanval 😉

Op een congres hoorde ik een consultant zeggen dat de wereld steeds complexer wordt. Om zijn punt te maken gebruikte hij veel ingewikkelde termen: blockchain, artificial intelligence en augmented reality. Hij keek er heel moeilijk bij.

Deze consultant is lid van de complexiteitsbrigade. Een illuster gezelschap dat ons wil overtuigen dat de wereld steeds complexer aan het worden is. MBA-fabriek Nyenrode is prominent lid. Ik lees op hun website dat technologische ontwikkelingen en globalisering ervoor zorgen dat de wereld om ons heen steeds complexer wordt. Een andere complexiteitsbrigadier is senior onderzoeker aan de VU Hans Bosselaar. Hij stelt dat de maatschappij zelfs ‘te complex is geworden’. En trendwatcher Richard van Hooijdonk ziet een transformatie plaatsvinden waar de complexiteit verder gaat dan wat de mensheid ooit heeft meegemaakt.

Deels heeft de complexiteitsbrigade natuurlijk gelijk. Zo eenvoudig als het in de 16e eeuw voor de Engelse koning Hendrik VIII was om te breken met het Vaticaan, zo ingewikkeld is het voor Boris Johnson om uit de EU te stappen. Dat geldt ook voor de scheiding tussen Johnson en zijn ex-vrouw Marina Wheeler. Hendrik VIII heeft 6 vrouwen gehad, van wie hij er twee liet onthoofden. Dat was een stuk eenvoudiger dan het echtscheidingsconvenant dat de Britse premier met zijn ex moest overeenkomen.

En zo zijn er meer voorbeelden te bedenken van fenomenen die ingewikkelder zijn geworden. Een auto repareren kon vroeger grotendeels met een set imbussleutels en een rolletje duct tape. Tegenwoordig heb je een ICT opleiding nodig als je een zijspiegel wilt vervangen. En waar je vroeger gewoon een bakkie pleur kon bestellen, moet je nu kiezen tussen een dubbele ristretto, de Grande café caramel latte of de brownie iced vanilla double-shot frappuccino.

Niet alles is complexer
Het is dus best mogelijk om voorbeelden te vinden voor een steeds complexere wereld. Voor het tegendeel is echter ook meer dan voldoende bewijs te vinden. Wie 12.000 jaar geleden zin had in een lekkere hamburger, moest eerst een paar moedige mannen uit de grot verzamelen, de speren slijpen en op zoek gaan naar een prooi. Een vrij complexe aangelegenheid vol risico’s en onzekerheden, in vergelijking met diezelfde bestelling bij de McDrive in 2019.

Of stel dat je 40 jaar geleden zin had in een weekendje Zagreb. Dan diende je maanden van te voren een visum aan te vragen. Eenmaal op reis mocht je bij ieder land waar je doorheen moest je paspoort laten zien. Even tanken onderweg? Dan kon je uitsluitend tijdens kantooruren in de rij om je travellers cheques om te wisselen voor de lokale munt. Eenmaal in Joegoslavië moest je maar afwachten hoe dat hotel dat je had geboekt eruit zag en of het zou lukken om je ouders via een krakkemikkige telefoonlijn te laten weten dat je veilig was aangekomen. Nu heb je dat allemaal binnen twee muisklikken geregeld, precies dankzij al die technologie waarvan Nyenrode zegt dat het de wereld zo complex heeft gemaakt.

De complexiteitsbrigade tart de regels van de logica
Je hoeft maar één zwarte zwaan te vinden om de stelling ‘alle zwanen zijn wit’ te ontkrachten. En zo kun je met één goedgekozen voorbeeld ontkrachten dat de wereld complexer is geworden. Kiest u er maar eentje uit: de was doen, je huis verkopen, een kind krijgen, de nieuwste clip van Beyoncé bekijken, geld overmaken naar Zimbabwe, boodschappen doen, een nieuw bedrijf starten, gitaar leren spelen, in contact komen met die geëmigreerde klasgenoot, beroemd worden, je oude zooi verkopen, vrienden maken buiten je dorp, verkering met iemand van een ander geloof, switchen van baan, een taxi bestellen, je belastingaangifte doen, de weg vinden, het gras maaien, tegen een politicus zeggen dat je het niet eens bent met dat nieuwe voorstel, overstappen van energieleverancier, vegetariër zijn, niet doodgaan aan Aids, 40.000 handtekeningen verzamelen voor een petitie, lekker eten zonder in sigarettenstank te zitten, exotisch fruit eten, weten wat er speelt in de wereld, even aan je date laten weten dat je 10 minuten later bent, met een donkere huidskleur voorin de bus zitten, werken als getrouwde vrouw, 83 worden, een bijdrage leveren aan een beter milieu en gratis en voor niks nóg een keer naar Queen op Live Aid kijken: het is allemaal ontegenzeggelijk eenvoudiger geworden.

Daarmee is de stelling dat de wereld steeds complexer wordt onhoudbaar. Waar we prima de werkloosheidscijfers in Ter Apel kunnen vergelijken tussen 1981 en 2019 of de streams van het liedje ‘toeter op je waterscooter’ in historisch perspectief kunnen plaatsen, is het met zoveel tegenvoorbeelden nogal complex om te blijven volhouden dat de wereld steeds complexer wordt.

De complexiteitsbrigade doet aan valse nostalgie
Complexiteit kan best leuk zijn. Complexe puzzels zijn meestal leuker dan hele simpele. Een muzikant die net het conservatorium heeft afgerond, zit waarschijnlijk niet te wachten op een baan als drummer van Jan Smit. En zei u laatst ook niet dat u weer eens wat meer uitdaging wilde in uw werk?

Bij de complexiteitsbrigade is complexiteit daarentegen bijna altijd een ernstig probleem. Mensen dreigen dankzij de vermeende toegenomen complexiteit in allerlei kloven en kantelpunten te belanden. Zo lees ik bijvoorbeeld dat zorgverleners steeds vaker cliënten met complexe problematiek krijgen. Maar ook de wijkagent zou in Nederland in toenemende mate onder druk komen te staan door een steeds complexer wordende taak. En op scholen schijnen ze te maken te krijgen met steeds complexere en ernstiger problematiek.

Het is een enorme denkfout. Wat achter ons ligt, ligt vast. Wat voor ons ligt, niet. Daardoor lijkt alles wat achter ons ligt, logisch en overzichtelijk. Maar dat was het natuurlijk niet. Zo stierven er in 1849 in Nederland ruim 20.000 mensen aan cholera. Denkt u dat zorgverleners toen het gevoel hadden dat de wereld lekker eenvoudig was?

Wie gelooft dat problemen nu complexer zijn, is in de valkuil van dit soort valse nostalgie gestapt. Het is een typisch staaltje chronocentrisme waarbij sommigen denken dat cliënten in de zorg vroeger minder complex waren omdat we ze toen krank- of zwakzinnig noemden en opsloten in een gesticht ver buiten de stad. Zou het in 1910 echt een kwestie zijn geweest van een pilletje hier, een therapietje daar en de patiënt ging weer verder als eerzame burger met een volwaardige baan?

Of die wijkagent: liepen er vroeger enkel simpele boeven rond? Van die types zoals de Zware Jongens in de Donald Duck: maskertje op, het streepjespak al aan en altijd ongeschoren. Na de bankberoving ging het alarm af en dan liep je met je knuppel in de hand achter ze aan en sloot je het gespuis op in het gevang.

Denk ook eens aan de school van Ciske de Rat. Waren zijn problemen minder complex en ernstig dan de problemen die moderne scholen met sommige leerlingen ervaren? Was het echt allemaal zo eenvoudig en simpel in de tijd dat er nog touwtjes uit brievenbussen kwamen? Zaten gezinnen vroeger zonder complexe zorgen over armoede, ziekte en oorlog rond het kerkorgel terwijl moeder Mijn Jezus ik houd van U speelde?

De complexiteitsbrigade draait om de hete brij heen
Zwerfafval is een groot probleem dat we zouden kunnen oplossen met statiegeld. De frisdrankindustrie heeft daar alleen weinig zin in. En dus schrijft Coca-Cola in een persbericht: ‘Het debat over statiegeld is complex en geen ja/nee vraag’. De luchtvaartlobby doet hetzelfde bij voorstellen om BTW te heffen op kerosine en ook Jan Hein Sträter, voorzitter van de tabakslobbyclub Vereniging Nederlandse Sigaretten en Kerftabak, noemt een voorstel om roken te ontmoedigen ‘complex’.

Roepen dat iets heel complex ligt, is een prachtige manier om lekker om de hete brij heen te draaien. Als iets complex ligt, hoef je er immers niet direct wat aan te doen. Kunnen we er nog eens een stuurgroep naar laten kijken. Een rapportje opstellen. Stippen aan horizonnen zetten. Een complexe samenleving met complexe problemen wekt de indruk dat de oplossing nooit zo simpel kan zijn als een eenvoudige BTW heffing, de leeftijd waarop je mag roken ieder jaar verhogen of gelijke betaling van meesters en juffen in het primair en voortgezet onderwijs. Laat staan statiegeld invoeren op flesjes Coca-Cola.

Met gelul los je geen problemen op
U kent vast het citaat van de Amsterdamse politicus Jan Schaefer: ‘In gelul kun je niet wonen’. In zijn geest wil ik daar graag aan toevoegen dat je met gelul ook geen problemen op kunt lossen. Wie roept dat de wereld steeds complexer wordt, verkondigt een falsificeerbaar standpunt dat een beroep doet op valse nostalgie en ook nog eens om de hete brij heen draait. Een prima verdienmodel voor wie graag met moeilijke woorden geld wil verdienen. Maar wie de wereld een beetje beter wil maken, blijft ver van dit soort clichédiarree.


8 reacties

  1. Harold schreef:

    Eens Richard dat de wereld eenvoudiger wordt i.p.v. complexer. Anderzijds “DE” complexiteitsbrigade bestaat niet. Complexiteitskunde is een serieuze tak van wetenschap die helaas (net als innovatiekunde en transformatiekunde) in het media-geweld vaak ten prooi valt aan schreeuwers vanuit zowel media als “wetenschap” als politiek. Helaas lijk je dat wat weinig te belichten in een verder zinvolle column.

  2. Ad van den Oord schreef:

    Heel waar! Probleem is alleen dat de complexiteitsbrigade zich afwisselend voordoet als probleemontkenners à la Bolsenaro en Mark van den Oever van Farmers Defence Force en als het zo uitkomt als nog complexere regelbedenkers dan RIVM omtrent ‘veilige’ percentages PFAS in de bodem

  3. Ingrid-Els schreef:

    Hoewel ik zelf regelmatig zeg dat ICT complexer is geworden, heb ik heel erg moeten lachen om dit stuk. Lekker relativerend, dank je wel!

    • Dankje. Ik denk dat ICT voor ICT’ers een stuk ingewikkelder is geworden. Maar voor de gebruiker een stuk eenvoudiger. Waar ik mijn eerste website helemaal moest programmeren in HTML, kan ik nu alles in wordpress doen. Fluitje van een cent 😉

  4. huub schreef:

    “Wie roept dat de wereld steeds complexer wordt, verkondigt een falsificeerbaar standpunt dat een beroep doet op valse nostalgie …”

    wat is dit voor onbegrijpelijke wartaal??

    SIMPELE zinnen willen we Richard!

  5. huub schreef:

    iets in de trant van: ‘probeert zichzelf ergens onder uit te lullen…’

    • Harold van Garderen schreef:

      Nou daar gaan we Richard. De simpele versie:

      Voor het individu wordt het leven steeds voorspelbaarder. Iedereen die anders beweert klets uit zijn of haar nek.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Vul hier uw emailadres in en ontvang iedere nieuwe column in uw inbox!

Bestel mijn boek ‘De Succesillusie’

%d bloggers liken dit: